Yatırım Kar Zararını Hesaplama
Kısa cevap: Bir yatırımın kâr veya zararını doğru ölçmek için satış fiyatından alış fiyatını çıkarmak yetmez. Alışta ve satışta ödediğiniz komisyonlar, varsa saklama/platform ücretleri, stopaj veya beyan yoluyla ödenen vergi ve elde ettiğiniz temettü/kupon gelirlerinin tamamı hesaba girer. Net yatırım getirisi = (eline geçen net tutar + ara nakit akışları − toplam ödenen tutar) ÷ toplam ödenen tutar. Bu oranı yıllığa çevirip enflasyondan arındırdığınızda, iki farklı ürünü gerçekten adil biçimde karşılaştırabilirsiniz.
Brüt getiri ile net getiri arasındaki fark ne kadar önemli?
Ürün tanıtımlarında görülen oranlar genellikle brüttür: fiyat farkını gösterir, maliyetleri göstermez. Oysa yatırımcının cebine giren para nettir. İki ürün aynı brüt getiriyi verse bile, biri işlem başına komisyon alıyor diğeri yıllık yönetim ücreti kesiyorsa sonuç değişir. Özellikle sık işlem yapan biri için komisyon, getirinin en büyük düşmanı olabilir; uzun vadeli tutan biri içinse yıllık kesintiler zamanla birikerek etkisini gösterir.
Hangi kalemler hesaba girer?
- Alış maliyeti: Fiyat + aracı kurum komisyonu + borsa/takas payı gibi işlem masrafları.
- Taşıma maliyeti: Fon yönetim ücreti, platform ücreti, kasa/kiralık kasa gideri, kur farkı üzerinden yansıyan masraflar.
- Ara gelirler: Temettü, kupon, faiz, kira geliri — bunlar da vergiden sonraki hâliyle yazılır.
- Satış maliyeti: Satış komisyonu, varsa erken çıkış/geri alım kesintisi.
- Vergi: Kaynakta kesilen stopaj ya da yıllık beyanla ödenen vergi.
Adım adım nasıl hesaplanır?
- Toplam maliyeti bulun. Alış tutarına tüm giriş masraflarını ekleyin.
- Eline geçen tutarı bulun. Satış tutarından çıkış masraflarını ve vergiyi düşün.
- Ara nakit akışlarını ekleyin. Vergi sonrası temettü ve kuponları toplayın.
- Oranı çıkarın. (Net gelir − toplam maliyet) ÷ toplam maliyet × 100.
- Yıllıklandırın. Vade bir yıldan farklıysa yıllık bileşik oran hesaplayın: (Son değer ÷ İlk değer)^(1/yıl) − 1.
- Enflasyondan arındırın. Reel getiri ≈ (1 + net getiri) ÷ (1 + enflasyon) − 1.
Varsayımsal bir örnek
Aşağıdaki tablodaki tüm oranlar yalnızca hesap mantığını göstermek için seçilmiş örnek değerlerdir; kendi ürününüzün gerçek komisyon ve vergi oranlarını sözleşmeden kontrol etmelisiniz.
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Alış (100 birim × 50 TL) | 5.000 TL |
| Alış komisyonu (%0,2 varsayım) | 10 TL |
| Toplam maliyet | 5.010 TL |
| Satış (100 birim × 58 TL) | 5.800 TL |
| Satış komisyonu (%0,2 varsayım) | 11,6 TL |
| Vergi (kâr üzerinden %10 varsayım) | 77,8 TL |
| Vergi sonrası temettü | 60 TL |
| Net elde kalan | 5.770,6 TL |
| Net getiri | %15,2 |
Brüt fiyat artışı %16 görünürken net sonucun %15,2'ye inmesi, tek işlemde bile farkın ölçülebilir olduğunu gösterir. Aynı hesabı yılda on kez yapan biri için makas çok daha genişler.
Karşılaştırma yapacaksam neye bakmalıyım?
İki ürün arasında karar verirken üç eksende bakmak işi kolaylaştırır: net getiri, toplam maliyet oranı ve nakde dönüş kolaylığı. Yüksek getiri vaadi eden ama iki yıl kilitli bir ürün, acil durum fonunuzun yerine geçemez; likidite ihtiyacınızı ayrı bir kalemde çözmelisiniz. Vergi tarafı da ürün bazında değişebildiği için, "kaç puan getiri" sorusundan önce "bu üründe vergi nasıl işliyor" sorusunu cevaplamak gerekir.
Düzenli alım yapıyorsam formül değişir mi?
Evet. Her ay farklı fiyattan alım yapıyorsanız basit oran yanıltıcı olur, çünkü paranın ne kadar süre yatırımda kaldığı değişkendir. Bu durumda nakit akışlarını tarihleriyle birlikte yazıp iç verim oranı (IRR) hesaplamak gerekir; tablo programlarındaki IRR/XIRR fonksiyonu bu işi yapar. Kademeli alım stratejisiyle ilerleyen küçük yatırımcıların takip tablosunda mutlaka tarih kolonu olmalı.
Kısmi satışta maliyeti nasıl yazarım?
Elinizdeki miktarın bir kısmını sattıysanız, satılan kısmın maliyetini tutarlı bir yöntemle belirlemelisiniz. En yaygın iki yaklaşım